کلیدهای طلایی پرورش پول در کودک
کلیدهای طلایی پرورش پول در کودک پول توجیبی کودک چرا؟ چقدر؟ از چه سنی؟ تا حالا با خودت در مورد اینا فکر کردی پس معطل نکن و برو ادامه مطلب .....
در کشور سوئد، کودکان را از دوره دبستان با مدیریت مالی آشنا می‌کنند. به کودک مقداری پول می‌دهند و در قالب یک پروژه و طرح از او می‌خواهند تا برای پولش برنامه ریزی کند. به او می‌گویند که هر مقدار پولی برای چه کاری است و او باید با توجه به شیوه هزینه کردن به همه آنها رسیدگی کند و از طرفی پس انداز هم داشته باشد. ما در کشورمان و در خانواده کوچک و بزرگمان چه قدر به آموزش فرزندانمان در زمینه مدیریت پول و خرج کردن می‌پردازیم؟ آیا فقط بی پولی مشکل ماست و با پولدار بودن همه مسایل کودک حل می‌شود؟….
ما در سنین پیش دبستانی می‌توانیم کودکان را با اقتصاد آشنا کنیم. در واقع می‌توانیم با دادن پول تو جیبی ارزش پول و در عین حال مدیریت مخارج را به فرزندانمان آموزش دهیم. کودکان باید با مفهوم پول و ارزش آن آشنا شوند بنابراین کودکی که می‌داند والدینش زحمت می‌کشند تا پول درآورند، شیوه خرج کردن آن را یاد می‌گیرد و در صورتی که بی حساب به او برای خرج کردن پول ندهند، می‌تواند شیوه مدیریت امور مالی را در حد خود و در حد سن و میزان پول تو جیبی خود یاد بگیرد. کودکان باید بدانند که پول همیشه در اختیارشان نیست و هر لحظه نمی‌توانند به آنچه می‌خواهند برسند یا آن را تهیه کنند.
● چهار سالگی، شروع آموزش
بچه‌ها از ۳ یا ۴ سالگی یاد می‌گیرند که خواستههای خود را کنترل کنند و یا برخی از خواستههای خود را به تعویق بیندازند البته باید پدر و مادر با پاسخ‌های منطقی با آنها برخورد کنند. مثلا اگر با کودکمان بیرون رفتیم و او اصرار بر خرید اسباب بازی دارد، می‌توان همان‌جا و درلحظه مفهوم و ارزش پول را به او یاد داد و باید با منطق و صحبت به او گفت که الان یا به علت مشکلات مالی یا به علت اینکه برای خرید مورد دیگری بیرون آمده‌اند، نمی‌توانند برای او اسباب بازی بخرند. باید دربرابر خواست کودکشان مقاومت کنند. این مقاومت نشان می‌دهد که آنان چه قدر در نظرشان حق به جانب و مصرند و همین باعث می‌شود در مواقع دیگر نیز خواسته کودک متعادل شود. ممکن است که بچه‌ها لجبازی کنند اما برخورد والدین نقش تعیین کننده‌تری دارد و مشکل با والدینی است که نمی‌توانند دربرابر کودکانشان مقاومت کنند. این موضوع باعث می‌شود که فرزند یا فرزندانشان نیز در آینده با مشکل مواجه شوند.
● عوارض پول زیاد
فرد بزرگسال یا نوجوانی که همیشه از کودکی آنچه را خواسته برای او فراهم شده است، فرد خودشیفته ای می‌شود که کمترین ناملایمات و سختی او را شکننده می‌کند. بسیاری از والدینی که مشکلات عاطفی ریشه دار در گذشته خود دارند و در گذشته محرومیت کشیده‌اند و از نظر مالی در مضیقه بوده‌اند، حالا می‌خواهند برای بچه‌هایشان به اصطلاح سنگ تمام بگذارند و همه آنچه او می‌خواهد فراهم کنند. آنها نمی‌دانند که شاید در ظاهر امر او را مرفه کرده‌اند اما در باطن ضرر زیادی به او می‌زنند چون اعتماد به نفس را از او می‌گیرند. چنین کودکانی کم تحمل و کم طاقت و ترد و شکننده و آسیب پذیر بار می‌آیند و نمی‌توانند برای حقوق خود بجنگند و مبارزه کنند و احقاق حق کنند. من باز هم به پول توجیبی تاکید می‌کنم. اگر شما اصلا به بچه تان پول تو جیبی برای مخارج خودش ندهید، او شیوه مدیریت هزینه کردن را نمی‌آموزد و اتفاقا این جور افراد در بزرگسالی و حتی نوجوانی ولخرج‌تر و افراطی‌تر می‌شوند. از طرف دیگر نباید فکر کنیم اگر تمکن مالی داریم و دستمان به دهانمان می‌رسد، هرچه داشتیم یا فرزندمان خواست به او پول توجیبی بدهیم چون با این وضعیت او یاد نمی‌گیرد که سیستم خرج و هزینه کردن پولش چگونه است. به دور و بر خود نگاه کنید. افرادی که سختی بیشتری کشیده‌اند و پول کمتری داشته‌اند، بهتر می‌توانند هزینه کنند، درایت بیشتری دارند اما آنها که پول بیشتری دارند صرفا به علت پول بیشتر می‌توانند به همه چیز برسند و در شرایط دشوار زندگی با مشکل مواجه می‌شوند.
● درمان ولخرجی بچه‌ها
یادمان باشد که اگر فرزندمان ولخرجی می‌کند و پولش را یک جا خرج می‌کند، پول توجیبی‌ا‌ش را قطع نکنیم بلکه باید روزانه به او پول بدهیم (نه هفتگی)، چون پول خود را خرج می‌کند و نمی‌تواند بفهمد مشکل او کجاست اما اگر روزانه و به مقدار کم به او پول توجیبی بدهیم، در صورت ولخرجی می‌تواند برای فردای خود و با آموزش والدینش، برنامه منظم‌تری داشته باشد اما اینجا مورد دیگری نمود پیدا می‌کند و این است که باید به او یاد بدهیم که از مقدار پولی که به او می‌دهیم، چه مقدار را باید خرج مواد غذایی کند و چه مقدار را برای پدر و مادر و افراد دیگر خانواده خود کادو بخرد یا مورد دیگری که خانواده می‌دانند اما باید برای فرزند خود مشخص کنند که برای هرکاری چه قدر خرج کند و حتی وظیفه پس انداز کردن را هم برای او تعیین کنند باید خرج کردن هدفمند را به کودک یاد بدهیم. پول مال خودش است اما خرج کردن آن با نظارت والدین است.
● وقتی کودک بزرگ‌تر می‌شود
این موضوع تا پایان دوره دبستان است. در دوره راهنمایی پول توجیبی متناسب با افزایش سن افزایش یابد اما کنترل و نظارت باید وجود داشته باشد که البته به میزان کمتری نسبت به کودکان دبستانی خواهد بود. در حقیقت در مورد مقدار پول تو جیبی باید به فرهنگ و قانون خودمان توجه کنیم اما باید طوری باشد که علاوه بر مخارج روزانه پس انداز هم بکند و بتواند از پس انداز خود استفاده کند. ببینید تحت هر شرایطی برای کودکان دبستانی و راهنمایی لزومی‌ندارد که گوشی موبایل یا لپ تاپ داشته باشند چون اگر درست فکر کنیم نیازی به آن پیدا نمی‌کنند. این باعث می‌شود که ارزش پول نزد کودکان و نوجوانان کاهش یابد. شما گاهی می‌بینید که بچه‌هایمان هم پز دادن را یاد می‌گیرند و وسایل خود را به رخ دیگر هم‌سالان خود می‌کشند. این افراد در بزرگسالی هم مدیریت هزینه را نمی‌آموزند و متاسفانه از نظر مهارت‌های دیگر زندگی هم با مشکل مواجه می‌شوند. اینها نتیجه همان یک شبه ره صد ساله را رفتن و پولدار شدن است. پول داشتن خوب است اما به شرطی که در کنار آن فرهنگ استفاده از آن را بیاموزیم و بتوانیم به فرزندانمان هم یاد دهیم.
● آموزش قرض دادن پول
یکی از مسایل دیگر آموزش قرض دادن و قرض گرفتن است. در این مورد می‌توانیم به فرزندان خود در مواقع لزوم پول قرض دهیم اما از او بخواهیم که در زمان معینی به ما برگرداند. حتی برای تاثیر بیشتر والدین می‌توانند جلوی فرزندشان به یکدیگر پول قرض دهند و برای هم شرط بگذارند که که مثلا تا یک یا دو هفته دیگر آن را برگردانند و برگشت پول را هم در مقابل فرزندشان انجام دهند تا او هم یاد بگیرد که هر قرض دادنی بازگشتی دارد.
نگویید: «از عهده خرید آن بر نمی‌آیم.»
نیل گادفری، مادر 2 فرزند و نویسنده کتاب پول روی درخت سبز نمی‌شود می‌گوید: «شما می‌توانید خیلی ساده با استفاده از زبان درست، نگرشی سالم نسبت به پول را به کودکی که 3 سال بیشتر ندارد آموزش دهید. گفتن جمله ((پول ندارم)) شاید به نظر کودکتان دروغ باشد، زیرا ممکن است در واقع پول داشته باشید اما نخواهید آن را خرج کنید. ما نمی‌خواهیم بچه‌ها احساس کنند که قربانی پول هستند. می‌خواهیم به کودکمان نشان بدهیم که ما بر پولمان نظارت و کنترل داریم، نه پول بر ما.»
بچه‌ها مدیریت پول را نخواهند آموخت، مگر اینکه بدانند درنحوه استفاده از آن یک گزینه در اختیار دارند. وقتی کودکتان چیزی را از شما می‌خواهد که قصد خرید آن را ندارید، بگویید: «این ماه برای آن پولی کنار نگذاشته‌ام» یا «نمی‌خواهم پول خانواده‌مان را خرج آن کنم.»
گام بعدی این است که آموزش خرج کردن، پس انداز کردن و انتخاب گزینه‌های درست را به کودکتان شروع کنید. به همین منظور، کمی پول به کودکتان بدهید تا خودش خرج کند. وقتی که 3 ساله شد این کار را شروع کنید (زیرا در این سن به کاربرد پول پی می‌برد.). طبق بررسی اخیر و شگفت آور سایت پرنتینگ مام کانکشن،که جمعی از 1100 مادر آن لاین در سراسر کشور آمریکا اعضای آن هستند، 83 درصد از مادران به کودکشان مستمری نمی‌دهد. اما حتی 500 تومان در هفته به ازای هر سال از سن کودکتان (برای مثال 2000 تومان در هفته برای کودک 4 ساله)، می‌تواند ابزار آموزشی بسیار خوبی باشد.
سپس به کودکتان کمک کنید تا برنامه ساده‌ای را برای مستمری‌اش طراحی کند. یک قاعده خوب:
• 60 درصد از پولش را در قلک پس انداز بیاندازد.
• 30 در صد آن را در شیشه «خرج آزادانه» بیاندازند.
• 10 در صد آن در شیشه خیریه بیاندازد.
در آغاز کار اگر کودکتان مفهوم پس انداز کردن و خرج کردن را نمی‌داند نگران نشوید. فرض کنید می‌خواهید به او مسواک زدن را بیاموزید؛ بچه‌ها اغلب نمی‌فهمند چرا باید این کار را انجام دهند، اما شما به آنها کمک می‌کنید این عادت خوب رابیاموزند که بعداً در زندگیشان اهمیت خواهد یافت.
پول را به آنها نشان بدهید:
تعجبی ندارد که کودکتان در میان اسکناس‌ها و بقیه وسایل کیفتان گیج شود و سردر نیاورد که اینها چه چیزی هستند و یا حتی تصور کند که کارت‌های اعتباری دارای قدرت خرید جادویی و نامحدودی هستند. درواقع، بیشتر کودکان زیر 7 سال ارتباط بین کارت و پولی را که پشتوانه آن است، درک نمی‌کنند.
به همین دلیل بهتر است برای برخی از خرید‌های روزانه که کودکتان همراهتان است، چه در فست فود و چه باجه پارک بازی، از پول نقد استفاده کنید و پولتان را بلند بشمارید تا ببیند.
با این همه مجبور نیستید که از راحتی کارت‌های اعتباری صرف نظر کنید. کودکان باید نحوه استفاده عاقلانه آن را بیاموزند. همین که دبیرستان را تمام کنند آنها نیز از کارت‌های اعتباری و وام استفاده خواهند کرد. بنابراین از هم اکنون صحبت کردن دراین مورد را آغاز کنید.
وقتی از کارت اعتباری یا وام استفاده می‌کنید، اجازه بدهید کودکتان ببیند که شما خریدهایتان را یادداشت می‌کنید، درست مانند چک. هر بار که چیزی می‌خرید، نحوه کم شدن پول از حسابتان را به او نشان دهید. این کار مخصوصاً برای کودکان 7 تا 9 ساله خوب استکه بسیار درگیر جمع و تفریق هستند. وقتی پولتان را از دستگاه خود‌پرداز می‌گیرید، همین کار را انجام دهید، حتی برای کودکانی که 3 سال بیشتر ندارند. برای مثال بگویید: «الان 60 هزار تومان از حساب بانکیم برداشتم تا فلان کار را انجام دهم». به آنها نشان دهید که برای پول برنامه ریزی وجود دارد و همین طوری آن را از حسابتان برنمی دارید.
درباره قیمت اشیا با او صحبت کنید.
دکتر کریگ ایزرائیلسن (Craig Israelsen)، استاد امور مالی خانواده در دانشگاه یانگ می‌گوید: «چه آن چیز اسباب بازی باشد و چه یک تی شرت، بچه‌ها باید درباره قیمت آن هابدانند. به علاوه قیمت‌ها به کودکان کمک می‌کنند درک کنند که چرا می‌توانیم دو سوپ آماده 2 هزار تومانی را همان موقع بخریم، اما برای اسباب بازی سخنگوی 90 هزار تومانی باید پس انداز کنیم.
برای صحبت کردن درباره آنچه که خرج کرده‌اید، از پول اسباب بازی کمک بگیرید. ایزرائیلسن و همسرش با استفاده از پول اسباب بازی، از 6 سالگی فرزندانشان به آنها آموزش دادندکه چقدر پول در چک حقوق پدرشان هست. سپس به آنها نشان دادند که چه مقدار از آن را برای خوراک، پوشاک و سایر ملزومات برداشتند. ایزرائیلسن می‌گوید: از 12 سالگی کودکان ما متوجه می‌شوند که بیشتر آن خرج شده است.
برای کودکان کم سن‌تر می‌توانید این کار را ساده کنید (و مقدار حقوق ماهیانه‌تان را محرمانه نگه دارید). برای این کار می‌توانید هزینه خرید‌های روزانه (شیر، بنزین، تمبر) را از بودجه مخارج امروزتان کم کنید.
در بسیاری از خانواده‌ها، والدین به اندازه کافی درباره امور مالی با کودکشان صحبت نمی‌کنند. 76 درصد از پاسخ دهندگان تحقیق مام کانکشنمی گویند فرزندشان هرگز نپرسیده‌اند که درآمدشان چقدر است؛ مسلماً این نشان می‌دهد که به طور مکرر درباره پول صحبت نکرده‌اند. ایزرائیلسن می‌گوید صحبت کردن درباره مسائل مالی خانواده چیز خوبی است. اما حواستان باشد درباره هزینه زیادی که کودکتان بر دوشتان گذاشته، صحبت نکنید برای مثال:» پول لباس مدرسه‌ات باعث شد که بیشتر از مقدار بودجه‌مان خرج کنیم «.
چیزی را بخرید که در فهرست خریدتان نیست
آیا به کودکتان می‌گویید که مطلقاً قصد ندارید چیزی در فروشگاه برایش بخرید، اما وقتی عاشق کفش‌های شیک پرنسسی می‌شود تسلیم می‌شوید؟ یا یک جفت پوتین خریدیدکه عاشق آن هستید، چون حراج شده بودند. خبر خوش این است که خرید‌های ناگهانی از این قبیل جزء گزارش مخارجتان قرار نمی‌گیرند.
در واقع هیچ کس با فهرست خرید کاملاً از پیش تعیین شده به فروشگاه نمی‌رود. شاید برای خرید چیزی که از قبل برای آن برنامه ریزی نکرده بودید، دلیل موجهی داشته باشید. دکتر مارشا گوتینگ متخصص اقتصاد خانواده در دانشگاه ملی مونتانا می‌گوید:» مهم‌ترین مساله این است که توضیح مختصری در این باره به کودکتان بدهید. «وقتی دادن مستمری را به کودکتان شروع کردید و وقتی که درک می‌کند مقداری از آن را می‌تواند برای مصرف آزادانه کنار بگذارد، برایش توضیح بدهید که خودتان هم برای به این شیوه پول خود را خرج می‌کنید.»
علاوه براین خوب است کودکتان انعطاف پذیری شما و لذت بردن از درآمدتان را ببیند. زیرا ذکاوت مالی فقط به این معنا نیست که بدانید چگونه بودجه بندی و پس انداز کنید، بلکه باید بتوانید پولتان را عاقلانه خرج کنید.
با همسرتان روراست باشید
بیش از یک سوم مادران اعتراف می‌کنند که برخی خرید‌هایشان را از همسرشان پنهان می‌کنند. چرا؟ برخی از مادران (37درصد) می‌گویند همسرشان معتقدند که آنها ولخرجی می‌کنند.
اگر نمی‌خواهید به همسرتان بگویید که یک شلوار جین جدید برای خودتان خریده‌اید یا از او پنهان کنید که چقدر برای کوتاهی موی دخترتان داده‌اید، فرزندتان نیز این پنهان کاری را ازشما خواهد آموخت. خوب نیست که کودکان این عدم اعتماد را در بین والدین ببینند یا یادبگیرند که پول چیزی است که باید درباره آن پنهان کاری کنید.
کمی عمیق‌تر موضوع رابررسی کنید؛ چرا پولتان را خرج کرده و پنهان می‌کنید؟ شاید فقط لازم باشد عادت خریدتان را اصلاح کنید، مگر اینکه به خرید کردن معتاد شده باشید (که خیلی از ما به احتمال زیاد نیستیم). املیا وارن تیاگی (Amelia Warren Tyagi) یکی از نویسندگان کتاب تمام دارایی شما (All Your Worth) می‌گوید: «برای شروع با همسرتان در این مورد صحبت کنید که هر یک از شما پول شخصیتان را چگونه خرج خواهید کرد. هر زوجی نیاز دارد که درخرج کردن پول کمی آزاد باشد؛ پولی که بتوانند بدون هیچ سوال و جوابی خرج کنند، حتی اگر کلاً 20 هزارتومان در هفته باشد، ایرادی ندارد.» این می‌تواند تاثیر بسیار زیادی بر حذف مخارج پنهانی داشته باشد.
اگر درباره قیمت چیزهایی که برای کودکانتان خریده‌اید صادق نیستید، با همسرتان درباره قیمت واقعی لباس و فعالیت‌هایشان صحبت کنید. از آنجایی که معمولاً مادر‌ها این خرید‌ها را انجام می‌دهند، پدر‌ها اغلب از قیمت آن اطلاعی ندارند. یک گفتگوی صادقانه و نشان دادن رسید می‌تواند به اختلاف شماو عادت پنهان کردن خریدهایتان پایان دهد. این کار نه تنها به نفع رابطه شما است، بلکه در ذهن کودکتان نگرش درستی درباره پول ایجاد می‌کند.
